رهیافت نوآوری، کلید رقابت پذیری در اقتصاد دانش بنیان
رهیافت نوآوری، کلید رقابت پذیری در اقتصاد دانش بنیان

مفهوم اقتصاد دانش بنيان براي اولين بار در گزارشي تحت عنوان "اقتصاد دانش بنيان" توسط سازمان همكاري هاي اقتصادي و توسعه(OECD) در سال 1995 بيان گرديد سالها بعد نيز شاخص هاي سنجش اقتصاد دانش بنيان با هدف توضيح دلايل و محرك هاي توسعه بلند مدت اقتصادي كشورها انتشار يافت

به گزارش اقتصاددان یک تحلیلگر مسائل اقتصادی در یادداشتی اختصاصی برای اقتصاددان نوشت:

مفهوم اقتصاد دانش بنیان برای اولین بار در گزارشی تحت عنوان “اقتصاد دانش بنیان” توسط سازمان همکاری های اقتصادی و توسعه(OECD) در سال ۱۹۹۵ بیان گردید سالها بعد نیز شاخص های سنجش اقتصاد دانش بنیان با هدف توضیح دلایل و محرک های توسعه بلند مدت اقتصادی کشورها انتشار یافت که مورد توجه بسیاری از مدیران در امر سیاست گذاری های اقتصادی کشورها قرار گرفت بعبارتی اقتصاد دانش بنیان، نقش هدایتگر را برای سیاست گذاران در راستای حرکت بسمت توسعه علم، فناوری و نوآوری بر عهده گرفت.
رویکردهای مختلفی در تعاریف از اقتصاد دانش بنیان وجود دارد برخی تعاریف محور اقتصاد دانش بنیان را فناوری اطلاعات و ارتباطات و تحولات سریع حاصل از آن در سایر حوزه های علمی و فناورانه می دانند، برخی دیگر رسیدن به اقتصاد دانش بنیان را در گرو فناوری های پیشرفته و سیاست گذاری یکپارچه و منسجم در جهت حوزه های فناورانه می دانند اما واقعیت این است که اقتصاد دانش بنیان، اقتصادی است که در آن “نوآوری” عامل اصلی ایجاد ارزش افزوده اقتصادی و دستیابی به رقابت پذیری فارغ از سطح فناوری فعالیت ها می باشد. از اینرو اقتصاد دانش بنیان صرفا به حوزه فناوری های پیشرفته اختصاص ندارد بلکه مهم این است که در اقتصاد دانش بنیان، نوآوری بعنوان محور افزایش بهره وری در فعالیت های اقتصادی و ارتقای رقابت پذیری قرار گیرد. در ایران، اقتصاد در بخش های با فناوری سطح متوسط و پایین و گاها غیرفناورانه قرار دارد اما رتبه ایران در “نوآوری” از سال ۲۰۱۴ تا سال ۲۰۲۱ به طور مستمر رشد داشته و از رتبه ۱۲۰ به رتبه ۶۰ بهبود یافته است.
می توان نتیجه گرفت که کشور ما قادر است گام های مثبتی در جهت استقرار اقتصاد دانش محور بردارد که این امر مستلزم هماهنگی و انسجام بین سیاست گذاران و مجریان (سازمان ها و نهاد های دولتی) در سطوح عالی می باشد، مطالعات صورت گرفته در خصوص برنامه ها، سیاست ها و دستاوردهای حاصل از تلاش برای استقرار اقتصاد دانش محور در برخی از کشورها قابل تامل است، این مطالعات نشان می دهد که دانش بنیان شدن اقتصاد، ارتباط زیادی با گسترش رقابت پذیری صنایع داخلی دارد و برای دستیابی به اقتصاد دانش بنیان می بایست بین سیاست های نوسازی صنعتی و سیاست های اقتصادی مبتنی بر دانش هماهنگی و هم افزایی ایجاد نمود همچنین این مطالعات نشان می دهد که باید توجه ویژه ای به اکوسیستم اقتصاد دانش بنیان و بازیگران مختلف این اکو سیستم نمود.
مفهوم اقتصاد دانش بنیان بسیار گسترده و وسیع تر از آنچه بیان شد می باشد آموزش و توسعه منابع انسانی، سیستم کارای” نوآوری” و ابداعات، زیرساختهای فناوری اطلاعات و ارتباطات و رژیم های اقتصادی و نهادی )نظام انگیزشی( ۴ رکن اصلی تعریف اقتصاد دانش بنیان از نگاه بانک جهانی می باشند. امید آن است که با برنامه¬ریزی جامع و هماهنگی بیشتر بین سازمان ها و نهادهای سیاست گذار و اجرایی، موجبات افزایش بهره وری، نوسازی صنایع و تقویت ظرفیت “نوآوری” در کشور فراهم گردد و حرکت بسمت رقابت پذیری در صنایع داخلی آغاز و شرایط برای استقرار اقتصاد مبتنی بر دانش در کشور فراهم گردد.

ح

  • نویسنده : دکتر مجتبی محمدی پور، مدرس دانشگاه