حقوق شهروندی و فضای مجازی
حقوق شهروندی و فضای مجازی

سالهاست که با ورود انسان به عصر رایانه و دستیابی به علوم و فنون جدید رایانه ای ، ارتباطات بشری بستر تحول عظیمی در حوزه ارتباطات و تعاملات اجتماعی در مقیاس جهانی شده است.به یمن پیشرفت علم و فناوری اطلاعات امروزه کوچکترین اخبار و حوادث اجتماعی و… در کسری از ثانیه در دید عموم مردم […]

سالهاست که با ورود انسان به عصر رایانه و دستیابی به علوم و فنون جدید رایانه ای ، ارتباطات بشری بستر تحول عظیمی در حوزه ارتباطات و تعاملات اجتماعی در مقیاس جهانی شده است.به یمن پیشرفت علم و فناوری اطلاعات امروزه کوچکترین اخبار و حوادث اجتماعی و… در کسری از ثانیه در دید عموم مردم قرار می گیرد و عملا مرزها و محدودیتهای جغرافیایی و مکانی را در این خصوص برداشته است.
صرف نظر از مزایا و نکات مثبت این تحول و پیشرفت که بر هیچ شخصی پوشیده نیست، لیک با توجه به این اصل که به کارگیری هر ابزاری هر چند ساده برای کاربرد بهینه و بازدهی بیشتر نیاز به آموزش و فرهنگ سازی دارد، این ابزار کلان اجتماعی نیز از این قاعده مستثنی نمی باشد و چنانچه آموزش بکارگیری این علم و حقوق و وظایفی که در این حوزه بر کاربران آن وضع شده است به خوبی نهادینه نگردد قطعا شاهد آسیبها و ضرر و زیان غیرقابل جبران دراین حوزه خواهیم بود که درنهایت شاید با هزینه کرد چندین برابر آموزش پیشگفت نیز نتوان این خسارت را جبران کرد.
درشرایطی که در اکثر کشورهای جهان سالهاست که علم ارتباطات اجتماعی در فضای مجازی چه در مقوله آموزش چه در مقوله ارتباطات و تعاملات اجتماعی و چه در موضوع فعالیتهای اقتصادی، در اولویت آموزش و به کارگیری در سیاستهای دولتها نهادینه شده و شهروندان و بالاخص دانش آموزان آن کشورها آموزش به کارگیری این علوم و فنون و حقوق و وظایفی که به این واسطه بر ایشان ملزم گردیده را فرا گرفته و می گیرند لیکن؛ متاسفانه در کشور ما به لحاظ محدودیتهای فرهنگی و اجتماعی و سیاسی در این خصوص به صورت زیربنایی کار نشده است که این امر باعث گردیده امروزه در لابلای اخبار و مقالات و کلیپ های اجتماعی در این حوزه هر روز شاهد مفسده های اجتماعی، اقتصادی و تضییع حقوق شهروندان عزیز میهنمان هستیم.
این آسیب هامخصوصا با ورود به دوران کرونا و لزوم استفاده دانش آموزان و ادارات و شرکتهای خصوصی و غیره از امکانات فضای مجازی بیش از پیش گسترش یافته است.
شرایط سنی و آسیب پذیری بیشتر در گروه دانش آموزان به جد ایجاب می نماید که متولیان آموزش و پرورش و فرهنگ کشور در اسرع زمان ممکن، ساز وکارهای مناسب آموزش را چه در بستر آموزشهای مدرسه ای و چه در فضای رسانه ملی برنامه ریزی و اجرا نمایند.
درحالیکه دانش آموزان ما؛ قبل از شروع اپیدمی کرونا ـ حتی برای شرایط خاص هم ـ کمتر امکان استفاده از مبایل را در مدرسه داشته اند ولی متاسفانه با ظهور ویروس کرونا و به تبع آن(با شروع آموزش مجازی)، این دانش آموزان به یکباره خود را در برابر دنیای جدید و نامحدود مجازی دیده اند.یادمان نرود که این عزیزان و فرزندان ما تا قبل از این برای تهیه کتاب و انتخاب معلم و مدرسه ارتباط با دوستان و دانش آموزان دیگر مورد حمایت ما بوده اند و به طور غریزی از این حمایت آگاه بودند و امنیت می گرفتند.این مهم در خصوص ورود به فضای مجازی نیز باید همانگونه باشد و با توجه به اینکه ابن دلبندان و سرمایه های خانواده از خطرات و آسیبهای دنیای مجازی آگاهی ندارند می بایست که چتر حمایتی و نظارتی مسئولین و خانواده در این راستا گسترانیده گردد.
این موضوع مهم( ایجاد چتر حمایتی ـ نظارتی ِ مسئولین، خانواده و مراقبت های اجتماعی برای دانش آموزان) باید در اولویت تصمیم سازی، برنامه ریزی و اجرا قرار گیرد زیرا اگر در برخورد با آن درنگ کنیم بی شک آسیبهای جبران ناپدیری به بار خواهد آمد.
آموزش نحوه استفاده از امکانات فضای مجازی در خور سن و شرایط دانش آموزان و دیگر کاربران درکنار تشریح و توضیح موارد منفی و و آسیبهای ممکن، باعث آگاهی کاربران فضای مجازی و درنهایت جلوگیری از نابودی سرمایه های انسانی و اقتصادی کشور خواهد شد.
رهاکردن دانش آموزان در اقیانوس نامتعارف فضای مجازی و تجهیز نکردن آنان به فرهنگ استفاده از این فضا ، به مثابه رهاکردن سرمایه های انسانی و آینده، در اقیانوسی مواج، سهمگین، پرنهنگ و پرتلاطم ـ بدون ابزار و بدون جلیقۀ نجات است و مفهومی جز تباه کردن سرمایه های حقیقی، درقربانگاه شَمنستان فضای مجازی ندارد .
فرهنگ سازی باید به صورت فراگیر؛ از مبانی معرفتی این فضای مُوَسَع و الفبای آن ـ که معرف شناسی فضای مجازی برای دانش آموزان است ـ به سرعت و در خور فهم دانش آموزان آغاز گردد .
ضرورت دارد که هر چه زودتر با آموزش های دامنه دار در خصوص روشهای استفادۀ صحیح، کاربست درست، آگاهی رساندن درخصوص حفظ حریم شخصی خانوادگی اجتماعی و اقتصادی؛ با ذکر « خطرات و آسیبهای فیزیکی و روحی به کاربران ناشی از استفادۀ ناصحیح » و دیگرموارد پیرامونی، این پدیدار را سلامت مند کرده تا به درستی در خدمت آموزش، دانش، ترقی، اقتصاد، امنیت، رفاه ، آرامش و سلامت روحی روانی و شخصیتی کاربران فضای مجازی و جامعه قرار دگیرد.
سخن آخر اینکه: مطابق نظر اغلب کارشناسان، جامعه شناسان و نظریه پردازان؛ فضای مجازی، با اهمیت انتقال سریع، آسان و سهل الوصولی که در اطلاع رسانی و آموزش و دانشدهی ایجاد کرده، خود به خود، به نوعی بتِ ذهنی برای شمار زیادی از کاربران خاصه نو آموزان بدل شده است و دانش آموزان بیشتر از همه مقهور این این شئ زدگی یا بت وارگی می شوند بنابراین؛ لازم است امنیت، آرامش و سلامت روحی ـ روانی کاربران در همه حال مورد نظر و پایشِ ارائه دهندگان این فضا قرارگیرد.
به امید تحقق این امر
مظفر محمدی سرپیری
کارشناس مدیریت و‌برنامه ریزی شهری