تحلیلی بر ریسک های فراروی دهه آینده
تحلیلی بر ریسک های فراروی دهه آینده

تضامین بدهی‌ها به دلیل همه‌گیری افزایش یافت. میزان بدهی دولت‌ها در جهان در سال2020 با 13‌درصد رشد به حدود 97‌درصد تولید ناخالص داخلی جهان رسید. تامین‌مالی بخش عمومی در کشورهای درحال‌توسعه به دلیل اهرم‌کردن بدهی و تقویت دلار آمریکا در بالاترین سطح و ریسک مترتبه قرار دارند. بحران بدهی جزو ریسک‌های مهم کوتاه و میان‌مدت جهان محسوب می‌شوند که پتانسیل ماندگاری طی 10‌سال آینده را همچنان دارا هستند. افزایش سطوح بدهی امکام مهار اثرات اقتصادی کووید-19 و تامین‌مالی را دشوارتر خواهد کرد.

به گزارش اقتصاددان یک تحلیلگر مسائل اقتصادی در یادداشتی اختصاصی برای اقتصاددان نوشت:

جهان در یک دهه آینده با ۱۰ریسک مهم با ماندگاری بالا روبه‌رو است. نیمی از این ریسک‌ها مرتبط با مسائل زیست‌محیطی است و مابقی در گروه ریسک‌های اجتماعی، ژئوپلیتیک و اقتصادی قرار دارد. از سال ۲۰۰۶ تاکنون هرسال گزارش‌هایی از سوی مجمع جهانی اقتصاد تحت عنوان «ارزیابی ادراک ریسک‌های جهان» منتشر می‌شود. در گزارش جدید این نهاد بین‌المللی قریب هزارنفر مشارکت داشته‌اند. در گزارشی که از سوی معاونت بررسی‌های اقتصادی اتاق بازرگانی تهران بر اساس داده‌های مجمع جهانی اقتصاد منتشر شده، ریسک‌‌‌‌‌های مرتبط با محیط‌زیست همچنان سهم غالب را در اهم ریسک‌های ماندگار جهان دارند که بعد از این گروه، ریسک‌های اجتماعی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی قرار می‌گیرند. بر اساس این گزارش، به ترتیب «شکست اقدامات برای مهار تغییرات اقلیمی»، «تغییرات آب و هوایی»، «افت تنوع زیستی»، «فرسایش انسجام اجتماعی»، «بحران معیشتی و رفاه»، «بیماری‌های واگیردار»، «تخریب محیط انسانی»، «بحران‌های منابع طبیعی»، «بحران‌های بدهی» و «تقابلات ژئواکونومیکی» ۱۰ریسک ماندگار در دنیا طی ۱۰ سال آینده هستند. ۵ ریسک مربوط به مسائل زیست‌محیطی، ۳ریسک مربوط به مسائل اجتماعی و یک ریسک مربوط به مسائل ژئوپلیتیکی و یک ریسک هم مربوط به مسائل اقتصادی در این لیست قرار دارد.
سلسله گزارش‌های ریسک‌های جهان که توسط مجمع جهانی اقتصاد و با همکاری برخی مجامع علمی‌اقتصادی، تولید و منتشر می‌شود، ذهنیت و ادراک کارشناسان ریسک و رهبران کسب‌وکارها، دولت‌ها و جوامع مدنی را در رابطه با تهدیدهای پیش‌روی جهان و کشورها، دریافت و پایش می‌کند. در گزارش پیش‌رو بخشی از نکات مهم گزارش۲۰۲۲ در رابطه با ریسک‌های جهان با تاکید بر گروه ریسک‌های اقتصادی و همچنین نظرات درخصوص ریسک‌های مهم در ایران در قیاس با برخی اقتصادهای منتخب ارائه‌شده است. بهبود اقتصادی کشورها بعد از بروز همه‌گیری در جهان، مشابه نبوده و شاهد شکل‌گیری واگرایی در میان اقتصادهای گوناگون هستیم که متاسفانه این اتفاق پراکندگی و شکاف را در زمانی که نیاز ضروری به همکاری بین‌المللی برای ارزیابی اثرات کووید-۱۹، رفع آسیب‌های وارده و رسیدگی به ریسک‌های جهانی وجود دارد، تعمیق کرده است.
از سال ۲۰۰۶ تاکنون هر ساله گزارش‌‌هایی توسط مجمع جهانی اقتصاد درخصوص ریسک‌های جهان تحت‌عنوان «ارزیابی ادراک ریسک‌های جهان» منتشر می‌شود که مبتنی بر نظرسنجی از کارشناسان در کشورهای گوناگون درخصوص ذهنیت آنها در این مورد است. در هفدهمین نسخه گزارش مزبور، نظرات قریب به هزار نفر از کارشناسان و رهبران جهان در ۵‌محور دریافت، جمع‌آوری و جمع‌بندی شده است. ریسک جهانی به معنی احتمال بروز اتفاق یا ایجاد شرایطی است که باعث ایجاد اثرات منفی برای برخی کشورها یا صنایع طی بازه زمانی ۱۰ سال آینده می‌شود.
اقتصاد جهان در حال بهبود‌یافتن از بحران همه‌گیری کووید، اما با سرعت کم است. ریسک‌های مرتبط با رشد اقتصادی جهان قابل‌توجه هستند که یکی از موارد ریسک احتمال شیوع سویه‌های جدید کووید-۱۹ است. ریسک‌های شوک کالاهای اساسی، بی‌ثباتی قیمت و بحران‌های بدهی همچنان جزو نگرانی‌های میان‌مدت هستند و از قبل هم علامت‌های بروز آنها ظهور کرده است. قیمت کالاهای اساسی نزدیک به ۳۰‌درصد طی یک‌سال قبل افزایش داشته و انتظار می‌رود نوسانات قیمت به دلایل افزایش تنش میان اروپا و روسیه مساله ذخایر انرژی چین، اختلالات زنجیره تامین و چالش‌های ناشی از سرمایه‌گذاری در ذخایر سوخت‌های فسیلی، همچنان استمرار داشته باشد. تورم هم در بسیاری از کشورها شتاب گرفته که ترکیبی از علل شامل اختلالات زنجیره تامین ناشی از همه‌گیری، افزایش تقاضا و قیمت بالاتر کالاهای اساسی در آن تاثیر دارند. این اتفاق موجب احساس نارضایتی مصرف‌کننده که یکی از عوامل مهم برای بهبود محسوب می‌شود و همچنین تقویت ریسک افزایش بهره توسط بانک‌های مرکزی خواهد شد.
در اقتصادهای توسعه‌یافته و درحال‌توسعه، قیمت‌های بالاتر و گران‌تر شدن بدهی، تاثیرات سخت و ناخوشایندی بر خانوارهای کم‌درآمد خواهد گذاشت. ضمن اینکه بنگاه‌های کوچک و متوسط هم که در تلاش برای پرهیز از ورشکستگی هستند، متاثر شده و از تضعیف تقاضا آسیب خواهند دید. تضامین بدهی‌ها به دلیل همه‌گیری افزایش یافت. میزان بدهی دولت‌ها در جهان در سال۲۰۲۰ با ۱۳‌درصد رشد به حدود ۹۷‌درصد تولید ناخالص داخلی جهان رسید. تامین‌مالی بخش عمومی در کشورهای درحال‌توسعه به دلیل اهرم‌کردن بدهی و تقویت دلار آمریکا در بالاترین سطح و ریسک مترتبه قرار دارند. بحران بدهی جزو ریسک‌های مهم کوتاه و میان‌مدت جهان محسوب می‌شوند که پتانسیل ماندگاری طی ۱۰‌سال آینده را همچنان دارا هستند. افزایش سطوح بدهی امکام مهار اثرات اقتصادی کووید-۱۹ و تامین‌مالی را دشوارتر خواهد کرد.
ریسک‌های مهم ۴ کشور در سال ۲۰۲۲
در گزارش ۲۰۲۲ ارزیابی ادراک ریسک جهانی، نقطه نظرات بیش از ۱۲‌هزار نفر از رهبران کسب‌وکار و دولتی در ۱۲۴‌کشور در رابطه با مهم‌ترین ریسک‌های کوتاه‌مدت در کشورهایشان نیز دریافت شده است. ارزیابی مزبور درصدد است تا به تصمیم‌سازان در سطوح ملی اطلاعاتی در رابطه به نحوه اولویت‌بندی ریسک‌های کوتاه‌مدت در قیاس با ریسک‌ها و چشم‌انداز جهانی ارائه دهد. در گزارش پیش‌رو، به ریسک‌های چهار کشور ایران در مقایسه با اقتصادهای آمریکا، چین و ترکیه پرداخته شده است. تفاوت نظرات تا حدودی نشان‌دهنده سطح اهمیت مسائل و ریسک‌های مترتب بر حسب توسعه‌یافتگی اقتصادی و سیاسی و اجتماعی کشورها نیز هست.
ایران: ۵ ریسک مهم ایران در سال۲۰۲۲ از منظر خبرگان و مدیران ارشد کسب‌وکار کشور عبارتند از: «اشتغال و بحران‌های معیشتی و رفاه»، «ناامیدی و سرخوردگی گسترده جوانان»، «رکود اقتصادی طولانی‌مدت»، «بحران‌های منابع طبیعی» و «افت تنوع‌زیستی.»
ترکیه: خبرگان ترکیه‌ای نیز «اشتغال و بحران‌های معیشتی و رفاه»، «رکود اقتصادی طولانی‌مدت»، «گسست روابط میان دولتی»، «آسیب محیط‌زیست با منشأ انسانی» و «آینده حکمرانی فناوری» را به‌عنوان ۵ ریسک مهم در سال۲۰۲۲ می‌دانند.
چین: «تغییرات شدید آب و هوا»، «ترکیدن حباب دارایی و اقتصادهای بزرگ»، «بیماری‌های واگیردار»، «گسستگی یا نبود نظام اجتماعی» و «مسائل ژئوپلیتیکی» نیز ۵ ریسکی مهمی است که رهبران و نخبگان چینی اعتقاد دارند در سال۲۰۲۲ با آن مواجه هستند.
آمریکا: در سال۲۰۲۲ «ترکیدن حباب دارایی در اقتصادهای بزرگ»، «شکست اقدامات مقابله با تغییرات اقلیمی»، «تغییرات شدید آب و هوا»، «بحران‌های بدهی در اقتصادهای بزرگ» و «اشتغال و بحران‌های معیشتی و رفاه» ریسک‌های مهم آمریکا محسوب می‌شوند.

م.حاجی زاده

  • نویسنده : دکتر رضا ویسی، تحلیلگر مسائل اقتصادی